Yunanistan Cumhuriyeti (Yunanca: Ελληνική Δημοκρατία) ya da kısaca Yunanistan Güneydoğu Avrupa’da Balkan Yarımadası’ nın güney ucunda yer alan bir ülke. Avrupa Birliği ve NATO üyesi Yunanistan, Türkiye’nin batı komşusudur.

Osmanlı Devletinin zayıflaması sürecinde, 19. yüzyılın büyük emperyal devletlerince İstanbul’un idaresinden çıkartılarak kurulan 28 yeni devletten biridir.

Yunanistan adı antik İyonya’nın (bugünkü İzmir, Aydın, Manisa bölgesi) Arapça ve Farsça söyleniş şeklinden gelir.

Orta Çağ’da Bizans ve sonra Osmanlı dönemlerinde Romalı anlamına gelen Rum adı kullanıldı. Bu isim bugün daha çok Kıbrıs’nın güneyi, İstanbul ve Ege’deki Yunan asıllı halkı ifade etmek için kullanılmakta, Yunanistan‘da yaşayanlara sıkça yapılan bir hata ile Yunanlı denilmektedir. Bunun yerine hem bu milletten olan kişiyi ifade etmek hemde Yunanistan‘a ait olduğunu belirtmek için Yunan sözcüğü kullanılır.

Ülke Yunanca’da Hellas, Avrupa dillerinde Grek, Greece vs. şeklinde, İlyada Destanı’nda da Akha’ların ülkesi olarak adlandırılır.

İsim

Tarihte Hellen sıfatı, çeşitli etnik topluluklar için kullanılmıştır. Hellen sözcüğü ilk olarak Makedonya Kralı Büyük İskender’in Pers’ler üzerine yaptığı Asya Seferi sonunda Hellen uygarlığı kurmasıyla başlamıştır.Bu sefer sonunda Anadolu, Mezopotamya, Mısır, İran ve Kuzey Hindistan topraklarını ele geçiren İskender, doğu ve batı(yunan) kültürlerini sentezleyerek Hellen kültürünün oluşumunu sağlamıştır.Bu olaylar meydana gelirken Yunanlılar, Hellen imparatorluğu içinde dağınık halde yaşıyorlardı.Yunanlılar ticari ve kültürel ilişkiler içine girdikleri çeşitli halklarla bu dağınıklığı bozup birlik oluşturmak istediler. Birliğin oluşmasında halkların lehçe farklarına rağmen Yunanca konuşmaları da önemli bir etken olmuştur.

Yunanlar, kendilerine ırk birliğini açığa vuran “Hellen” adını vermeden önce, başka ırktan olanları ve başka dil konuşanları “Barbares” (Barbarlar) olarak göstermişlerdir.Bu şekilde kendileriyle yabancılar arasında bir sınır çizip; kendi ırksal topluluklarını kurarak, Hellen sözcüğünün oluşumunu sağlamışlardır. “Grek” deyimine tarihsel açıdan bakıldığında Yunanların Akdeniz’de koloniler kurması bunda büyük etken olmuştur. O zamanlarda Yunan kolonilerinden biri de İtalya yarımadasındaki Kime’dir. Kime Eğriboz adasında yaşayan Halkisli’ler tarafından kurulmuştur fakat bu şehrn kurulmasında Eğriboz adasının karşı kıyılarındaki Gralar yardımcı olmuştur. Bunun sonucunda bu kavmin adı İtalya’da biraz değiştirilmek suretiyle “Graikus” (Graecus) şeklini almış, sonraları Latinler tarafından tüm Hellen kavmini gösteren kolektif bir sözcük olarak kullanılmıştır.

“Grek” deyimine Latince sözlük anlamından bakıldığında da, “hırsız, hilekâr” anlamına gelmektedir. Aynı zamanda da Fransızca Larousse ‘da da aynı anlam yazılıdır. Bu anlam Yunanlılar tarafından Yunan ruhunu yaraladığı için,II. Dünya Savaşı’ndan sonra, Yunan hükümetinin başvurusu üzerine “Grek” kelimesinde düzeltme yapılıp “Hellen” sıfatını kendilerine layık görmüşlerdir. “İyonya”, Yunanistan’daki Dor istilası karşısında Anadolu kıyılarına göç etmek zorunda kalan ve Batı Anadolu’da on iki büyük site kuran halkın kendilerine verdikleri isimdir. İyonlar bir süre bağımsız kaldıktan sonra Anadolu’nun halklarından olan Lidyalılara boyun eğmişleridir.Daha sonra doğudan gelen Pers işgalerine yenilen Lidya’nın Pers egemenliğine girmesiyle İyonlarda Pers egemenliğine girmiştir. .Daha sonra bu “iyon” adı giderek yayılmaya başladı. Tevrat’ta Yavan, Asur yazıtlarında Yavnai, Pers yazılı belgelerinde Yauna olarak gösterilmiştir. Buna göre; Doğudan gelen ve önce Batı Anadolu’yu -dolayısıyla İyonya’yı- ele geçiren Persler, Ege’deki düşmanlarına “Yauna” adını vermişlerdir. Bu ad zamanla bugünkü Yunanistan halkını da içene alacak şekilde genelleşmiştir. Türkler de, yanlış da olsa bu adı kullanmışlardır ve günümüzde de kullanılmaktadır. Eskiden Roma İmparatorluğunda; Doğu Roma’da yaşayan Yunanlılara “Rom” denirdi. Fakat daha sonra sözcük değişerek “Rum” halini almış ve bir süre sonra da Türkiye’de Anadolu’da yaşayan Yunanlar’a denilmiştir ve günümüzde de denilmektedir.

 Coğrafya

Yunanistan'ın ikinci büyük şehri Selânik'in havadan görünüşü

(Yunanistan’ın ikinci büyük şehri Selanik’e tepeden bakış)

Balkan Yarımadası üzerine kurulu olan Yunanistan, 39°00′K 22°00′B koordinatlarında yer alır, doğuda Türkiye, kuzeyde Bulgaristan ve Makedonya Cumhuriyeti, kuzeybatıda ise Arnavutluk ile komşudur. Batısında İyon Denizi, güneyinde Akdeniz, doğusunda ise Ege Denizi ile çevrili olan Yunanistan, yaklaşık 3000 ada ve kayalığa sahiptir. Bu adalardan 227’sinde yerleşim olup, sadece 78’inde 100 kişiden fazla insan yaşamaktadır.

Yunanistan‘ın 1935 kilometre uzunluğunda kara sınırı vardır;

  • Türkiye ile 203 km (kara sınırı 203, deniz ile birlikte, Trakya’dan Rodos’a kadar 931 km)
  • Arnavutluk ile 282 km
  • Bulgaristan ile 494 km
  • Makedonya ile 228 km

Deniz sınırları ise adalar ile birlikte 15,021 kilometredir. Ege Denizi’nde kıyısı bulunan iki devlet olan Türkiye ve Yunanistan‘ın karasuları 6 deniz milidir.

İklim ve bitki örtüsü

Yunanistan’da hâkim iklim büyük ölçüde Akdeniz iklimi’dir. Yazları sıcaklık ortalaması 26°C – 28°C ‘dir. Kışlar çok sert geçmez, yüksek kesimler kış boyunca kar alır. Yüzey şekilleri ise fazla yüksek olmayan dağlardan oluşan oldukça engebeli arazilerdir. Ülke’nin en yüksek noktası Eski Yunan Mitolojisi’nde tanrıların evi olduğu kabul edilen Olimpos Dağı’dır (2,917). Bunu 2,457 metre ile Parnassos Dağı izler. Ülkenin bu denli engebeli olmasının Yunan Mitolojisi’ndeki açıklaması ise tanrıların dünyayı yaratırken toprağı eleyip eleyip, Yunanistan’ın ise kalan tortulları fırlatıp savurması ile oluştuğu yönündedir. Yunanistan ayrıca 1. derece deprem kuşağı üstünde yer alır.

Alçak bölümler bitki örtüsü bakımından fakir olup, tek mevsimlik bitkiler yetişir. Ülkenin orta ve güney kısımlarında Akdeniz iklimi’nin karakteristik bitki örtüsü makiler egemendir. Dağlık bölgelerde ise ormanlar yer alır. Ormanlar ya da korular ülkenin yaklaşık %50’sini kaplar.

Demografi

Yunanistan'ın ikinci büyük şehri Selânik'in havadan görünüşü

Yunanistan’ın ikinci büyük şehri Selânik’in havadan görünüşü

Yunanistan’ın 2001 yılı verilerine göre nüfusu 10,964,020’dir. İstatistiklerde Yunan nüfusunun giderek yaşlanmakta olduğu göze çarpmakla beraber ülke genelinde yaşa göre nüfus dağılımı söyledir;

Yaş dağılımı

  • 0 – 14 yaş = %15 (erkek 828,585; kadın 779,902)
  • 15 – 64 = %67 (erkek 3,580,079; kadın 3,574,788)
  • +65 = %18 (erkek 815,247; kadın 1,022,926)

Nüfusun büyüme oranı : %0.19

Yıllık doğum oranı: binde 9.72

Ölüm oranı: binde 10.15

Bebek ölüm oranı binde 5.53

Ortalama yaşam beklentisi

  • kadınlarda 81.76 yıl
  • erkeklerde 76.59

Etnik gruplar

  • %98 Yunan
  • %2 Diğer

Dinî inançlar

  • Ortodoks: %98
  • Müslüman: %1.3
  • Diğer: %0.7

Okuryazarlık:

Toplam nüfus içinde: %97.5

  • Erkeklerde: %98.6
  • Kadınlarda: %96.5

En büyük şehirler

  • Atina – 3,190,336
  • Selânik – 980,419
  • Patras – 216,592
  • Kandiye – 188,650
  • Volos – 151,591

Etnik Yapısı

Ana madde: Yunanlar

Halkın büyük çoğunluğunu etnik Yunanlar oluşturur. Yunanlar büyük bir çoğunlukla Hıristiyan Ortodoksdur. Başlıca azınlıklar Müslüman olan Türkler, Arnavutlar Pomaklar ve Hıristiyan Ortodoks bir Slav halkı olan Makedonyalılardır.

Dil

Ana madde: Yunanca

Yunanistan’daki tek resmî dil Yunanca’dır. Modern Yunanca, Halk Yunancası ya da Yunanca söylenişiyle Demotiki (Yun. δημοτική “Đimotiki” okunur) 1976’dan beri Yunanistan‘ın ve Kıbrıs Rum Yönetimi’nin resmî dilidir. Yunanca (Ελληνικά – Elinika) 3000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Hint-Avrupa dil ailesine aittir. Antik Yunanca Klâsik Yunan uygarlığının dili olarak kullanılmıştır. Modern Yunanca Antik Yunanca’dan oldukça farklı olmakla beraber köken olarak ona dayanır. Yunanca, Yunan Alfabesi kullanılarak yazılır.

Yunanistan’ın kurulmasıyla devletin resmî dili Kathareuousa ilan edildi. Okullar ve resmî dairelerde sadece bu diyalekt kullanıldı; ancak halk bu diyalekte yabancı olduğundan evlerde ve sokaklarda Halk Yunancası (Demotiki) konuşulmaya devam edildi.

Demotiki’de bir takım bozulmalar olunca 1964’de okullarda Demotiki’nin de okutulmasına izin verildi.

Bu çift dillilik 1976 yılına kadar devam etti. 1976’da Yunanistan’da çıkan bir kanun ile Kathareuousa devletin resmi dili olmaktan çıkartıldı ve Demotiki resmi dil hâline getirildi böylece okul, resmî daire ve evlerde konuşulan dilin aynı olması sağlandı.

Yunanlar’ın uzun yıllar farklı milletlerin hâkimiyeti altında kalmaları ya da başka milletleri yönetmesinden dolayı, dilleri bu kültürlerle büyük ölçüde etkileşime girmiştir. Yunanca birçok kelime alıp verdiği gibi, etkileşimlerden yeni lehçeler bile doğmuştur, bunlardan başlıcaları;

  • Demotiki (Δημοτική)
  • Kathareuousa (Καθαρεύουσα)
  • Tsakonika (Τσακωνικά)
  • Pontus (Ποντιακά)
  • Kapadokya (Καππαδοκικά)
  • Güney İtalya (Κατωιταλικά)
  • Yevanika

İdarî birimler

Periferiler

Ana madde: Yunanistan’ın coğrafi bölgeleri
Numara Periferi Başkent Yüzölçümü Nüfus
1 Attika Atina 3,808 km² 3,841,408
2 Orta Yunanistan Livadia 15,549 km² 614,614
3 Orta Makedonya Selanik 18,811 km² 1,931,870
4 Girit Kandiye 6,336 km² 623,666
5 Doğu Makedonya ve Trakya Komotini 14,157 km² 623,248
6 Epir Yanya 9,203 km² 358,698
7 İyonya Adaları Korfu 2,307 km² 220,097
8 Kuzey Ege Mytilene 3,836 km² 208,151
9 Mora Tripoli 15,490 km² 650,310
10 Güney Ege Ermoupoli 5,286 km² 320,001
11 Teselya Larissa 14.037 km² 760,714
12 Batı Yunanistan Patras 11,350 km² 753,267
13 Batı Makedonya Kozani 9,451 km² 303,857
- Aynoroz (Özerk) Karyes 390 km² 2,250

Yunanistan Periferileri.

Yunanistan Periferileri.

Nomos

(haritadaki 1 numaralı bölge Attika Periferisi’nin 4 nomos’una denk gelmektedir. Bunlar;)

1. Atina
1. Doğu Attika
1. Pire
1. Batı Attika

Yunanistan nomos'ları

2. Eğriboz
3. Evrytania
4. Phocis
5. Phthiotis
6. Boeotia
7. Halkidikya
8. Imathia
9. Kilkis
10. Pella
11. Pieria
12. Serez
13. Selanik
14. Hanya
15. Kandiye
16. Laşit
17. Resmo
18. Dırama
19. Meriç
20. Kavala
21. Rodop
22. İskeçe
23. Arta
24. Yanya
25. Preveze
26. Thesprotia
27. Korfu
28. Kefalonya
29. Lefkada
30. Zakynthos
31. Sakız
32. Midilli
33. Sisam
34. Arkadya
35. Argolis
36. Korent
37. Lakonya
38. Mesinya
39. Kiklad Adaları
40. Oniki Adalar
41. Kardiça
42. Larisa
43. Magnezya
44. Tırhala
45. Achaea
46. Aetolia-Acarnania
47. Elis
48. Florina
49. Grevena
50. Kesriye
51. Kozani

(a) Aynoroz (özerk bölgedir)